چرا موسیقی دوران نوجوانی تا آخر عمر در ذهن مانده میشود؟, بسیاری از افراد معتقدند آهنگهای قدیمی کیفیت بهتری داشتهاند، اما آیا این باور واقعیتی دارد یا تنها نتیجهی حس نوستالژی است؟ یک تحقیق روانشناسی انجامشده توسط محققان دانشگاه دورام در انگلستان، راز این وابستگی عمیق را فاش کرده است.
نتایج نشان میدهد که دلیل ماندگاری این آثار، لزوماً برتری هنری آنها نیست، بلکه پیوند ناگسستی است که با خاطرات شخصی و رویدادهای سرنوشتساز دوران جوانی برقرار میکنند. پدیده برآمدگی خاطرات و ارتباط آن با موسیقی دانشمندان منذ دههها با پدیدهای به نام برآمدگی خاطرات آشنا بودند؛ یعنی انسانها حجم بیشتری از خاطرات دورهی ۱۰ تا ۳۰ سالگی را به یاد میآورند.
در این پژوهش، ۴۷۰ نفر از شرکتکنندگان در بازه سنی ۱۸ تا ۸۲ سال، ۱۱۱ آهنگ محبوب از سالهای ۱۹۵۰ تا ۲۰۱۵ را بر اساس سه معیار آشنایی، ارتباط با خاطرات شخصی و میزان علاقه ارزیابی کردند. نتایج حاصل نشان داد که آهنگهایی که در دوران نوجوانی افراد محبوب بودهاند، نه تنها آشناتر به نظر میرسند، بلکه بهمراتب بیشتری با خاطرات شخصی گره خوردهاند.
۴ روش تشخیص بلاک شدن توسط افراد_دیدانگار اوج این ارتباط در حدود ۱۴ سالگی مشاهده شد؛ یعنی قطعاتی که در این سن پرطرفدار بودند، بیشترین تعداد خاطرات را برای افراد زنده میکنند. تفاوت بین تداعی خاطره و لذت شنیداری نکتهی جالب این بود که شدت ارتباط با خاطره، لزوماً به معنای لذت بیشتر از شنیدن آن آهنگ نیست. این تفکیک بهویژه در گروه سنی جوانان (۱۸ تا ۴۰ سال) مشهود بود.
اگرچه آهنگهای نوجوانی برایشان تداعیگر خاطرات فراوانی بودند، اما ترجیح شنیداری آنها بر آثار دورههای دیگر زندگی ضروری نبود. این یافته ثابت میکند که جاودانگی این ملودیها در ذهن، ناشی از همراهی با لحظات کلیدی زندگی —مانند اردوهای مدرسه، دورهمیهای دوستانه و مراسم فارغالتحصیلی— است، نه تنها ارزش هنری خود آهنگ. استثنا آهنگهایی که مرز نسلی را شکستند با وجود این قاعده کلی، تحقیق یک استثنای قابلتوجه نیز کشف کرد.
برخی آثار محبوب از اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ —مانند هتل کالیفرنیا از گروه ایگلز و بیلی جین از مایکل جکسون— توانستهاند فراتر از مرزهای نسلی گام بردارند. این قطعات حتی در میان افرادی که در آن دوره متولد نشده بودند، محبوبیت گستردهای دارند و مورد علاقه همه شرکتکنندگان قرار گرفتهاند. یافتههای کامل این پژوهش در ژورنال معتبر موسیقی و علم منتشر شده است.
