رگولاتوری در ایران طبق معمول مسیر متغیری را طی می‌کند. آنچه که باید بسترساز و فراهم‌کننده امکانات نوآوری در سرزمین باشد، در گذر زمان به ابزاری محدودکننده و چالشی آزاردهنده برای اکوسیستم استارتاپی بدل شده است. این چالش عمده در حوزه اینشورتک نه تنها آینده صنعت بیمه سرزمین را به خطر می‌اندازد، بلکه زیان نهایی و کلان را به کاربران و شهروندان داخل می‌کند.

استارتاپ‌ها طی دو دهه تازه تغییرات تعداد بسیاری در شکل و شیوه زندگی تشکیل کرده‌اند و صنعت بیمه نیز از مصادیق مهم این تغییرات محسوب می‌بشود. اینشورتک (InsurTech) یا فناوری بیمه، خدمات بیمه‌ای را خارج از مکان و زمان شکل سنتی خود به کاربران اراعه می‌کند. برای مثال، کاربران که تا چند سال قبل باید زمان و انرژی تعداد بسیاری را برای تمدید بیمه بدنه اتومبیل خود مصرف می‌کردند، اکنون می‌توانند با منفعت گیری از تلفن همراه خود و به راحتی این کار را انجام بدهند.

استارتاپ‌ها و پلتفرم‌های اینشورتک در ایران چند سالی می‌بشود که به میدان آمده‌اند. شما به گفتن یک کاربر یا شهروند ایرانی امروز در خانه یا محل کار، خواست خود را ثبت می‌کنید و تا قبل آخر روز بیمه درخواستی شما فراهم می‌بشود. در واقع، مسیر به همین سادگی مختصر شده است.

نوآوری‌ آمده است تا فرایندهای ملزوم را از همیشه مختصر‌تر کند. این نوآوری‌ها شامل صدور بیمه‌نامه در یک روز، امکان خرید قسطی و مداخله هوش مصنوعی در فرایند بیمه خواهد شد؛ به عبارت دیگر، همه این سرویس‌ها جهت راحتی زیاد تر کاربران شده‌اند. حتی در این عرصه، رقابتی شکل گرفته است و این که کدام پلتفرم خدمات بهتر و بیشتری اراعه می‌دهد، به موضوعی مورد قیمت تبدیل شده است.

سرویس‌های BNPL یا خرید اعتباری این روزها با دقت به شرایط پیچیده اقتصاد ایران تقاضای تعداد بسیاری دارند. کافی است بیمه قسطی در گوگل سرچ کرده و نتیجه را مشاهده کرد. نام‌هایی همانند ازکی، بیمه بازار، بیمه دات‌کام و حتی اسنپ بیمه در این صفحه به چشم می‌خورند.

این سرویس‌ها به کاربران این امکان را می‌دهد تا خرید مورد نیاز خود را با پرداخت بخشی از هزینه آن تکمیل کرده و پرداخت‌های بعدی را به آینده موکول کنند. اکنون سرویس‌دهندگان بیمه این امکان را به‌وجود آورده‌اند تا متقاضیان، فراتر از توان مالی خود، از خدمات بیمه منفعت گیری کنند.

از طرف دیگر، شرکت‌های تجمیع کننده بیمه (Insurance aggregator) امکان قیاس شرکت‌های بیمه و خدمات آنها را فراهم می‌کنند. می‌توان از مشاوره‌های آنلاین منفعت گیری کرد و با در نظر داشتن نظرات و کامنت‌های کاربران دیگر، در خانه خود دست به خرید بیمه زد. همه اسامی که پیش از این ذکر کردیم می‌توانند در این مورد با یکدیگر رقابت کنند.

دیجیتالیزه شدن فرآیندهای بیمه، هزینه‌ها را تا حد بسیاری افت داده‌اند

یکی از معضلات جدی در فرآیند منفعت گیری از بیمه، طویل بودن روال رسیدگی به خسارت است. طبق معمول راه اندازی پرونده، برسی و وصول خسارت نزدیک به سه روز زمان نیاز دارد، اما تعداد بسیاری از بیمه‌گزاران به علت مشغله‌های روزمره امکان پیگیری مداوم این مرحله های را ندارند. به گفتن مثال ازکی امکان پرداخت آنلاین و رسیدگی به این نوشته را فراهم آورده است.

براین مبنا زمان زمان رسیدگی به پرونده‌های خسارت تا حد بسیاری افت یافته‌اند. شفاف بودن فرایند، مقدار و امکان تخلفات را پایین آورده و دیجیتالیزه شدن این فرایندها، هزینه‌های جانبی همانند رفت‌وآمد را به‌کلی حذف کرده است. همین دیجیتالیزه شدن، عرصه ورود یا مداخله هوش مصنوعی را نیز فراهم می‌آورد.

هوش مصنوعی به گفتن ابزار انقلابی اکنون به دستگاه‌ها و ساختارهای گوناگون بشری نفوذ کرده و اینشورتک‌ها هم از این قاعده مستثنی نیستند. مطابق نتایج یک نظرسنجی که توسط شرکت فناوری بیمه RDT انتشار شده، 85 درصد از بیمه‌گران بر این باورند که در پنج سال آینده ورود هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، ساختار رسیدگی به خسارات را منقلب خواهد کرد. از نگاه آن‌ها، با اهمیت ترین پیامدهای این تحول شامل افزایش شدت در پردازش پرونده‌ها، صرفه‌جویی قابل دقت در هزینه‌ها و ترقی توانایی در شناسایی تقلب‌های بیمه‌ای است. 

این جریان نوآوری، مسیر روتین و هزینه‌بر کاربران را با منفعت گیری از راه‌حل‌های خلاقانه و تکنولوژی‌محور، به مسیرهای ارزان‌تر و ساده‌تر تبدیل می‌کند اما مسئله اینجاست که این جریان در ایران از روال طبیعی خود خارج شده است. 

تنش‌ها، دسترسی آسان‌تر کاربران ایرانی به خدمات را مختل می‌سازد

ابتدا باید این مساله را روشن کرد که زیان عقب‌ماندگی در این چنین حوزه‌هایی در نهایت فهمید مردم است. استارتاپ‌ها با دقت به نیاز یک جامعه پدید می‌آیند. در نتیجه محصول طبیعی فناوری و زمانه خود می باشند. این در حالی است که در ایران جریان نوآوری با مقاومتی از سوی نهاد تنظیم‌گر مواجه شده است و این مساله محدود به حوزه اینشورتک نیست.  

سال 1402، دیجیاتو به نامه‌ای دست یافت که خطاب به مدیران عامل شرکت‌های بیمه، از آن‌ها خواست تا عمل های ملزوم برای اتصال به سوئیچ بیمه را انجام بدهند.  پیش‌تر از آن، استارتاپ‌ها تلاش بر آن داشتند تا با شکایت مانع این عمل شوند. هرچند که شورای رقابت این شکایت را رد کرد و سوئیچ بیمه مرکزی را انحصاری برداشت نکرد.

بیمه مرکزی اما بدون انتشار کردن بیانیه رسمی، در دهم شهریور 1403 دسترسی شرکت‌های فعال در حوزه فروش آنلاین بیمه به سرویس استعلام را متوقف کرد.

در حالی که به نظر می‌رسید در دوره تازه مدیرکل بیمه مرکزی، رفتارها با اینشورتک‌ها تحول کند، اما دعواها و تنش‌ها حل‌نشده باقی ماندند و به سال جاری کشیده شدند. در انتهای تیرماه سال 1404، مدیران عامل سه شرکت اینشورتکی ازکی، بیمه دات‌کام و بیمه بازار، با ارسال دو نامه رسمی به وزرای ارتباطات و اقتصاد، نگرانی خود را از تصمیمات محدودکننده بیمه مرکزی ابراز کردند.

هم‌زمان با ارسال نامه سه شرکت بیمه دیجیتال به وزیر اقتصاد، شرکت آیتول نیز در نامه‌ای جداگانه به رئیس‌کل بیمه مرکزی، بر الزام گسترش رقابت سالم و حمایتاز نوآوری اصرار کرد. 

این تنش‌های مداوم بین نوآوران اینشورتک و نهادهای رگولاتوری نه تنها جریان طبیعی پیشرفت فناوری بیمه را مختل کرده، بلکه کاربران ایرانی را از دسترسی آسان‌تر، ارزان‌تر و شفاف‌تر به خدمات محروم می‌سازد. جایی که به جای تسهیل رقابت سالم، رویکردهای محدودکننده به ابزاری برای نگه داری حالت حاضر تبدیل شده‌اند و در طویل مدت، اقتصاد سرزمین را از پتانسیل‌های دیجیتال عقب می‌اندازند. 

خبرنگار: حامد اناری