مریخ‌نورد «استقامت» ناسا اخیراً سنگ عجیبی در سطح مریخ شناسایی کرده که به‌ نظر می‌رسد از سنگریزه‌های کوچکی به قطر چندصد میلی‌متر راه اندازی شده است. تیم تحقیقاتی ناسا مشغول بازدید منشأ این سنگ شگفت است.

ژوئیه ۲۰۲۰، مریخ‌نورد استقامت (Perseverance) با مأموریت جستجوی نشانه‌های احتمالی از میکروارگانیسم‌های باستانی در مریخ به فضا پرتاب شد. این کاوشگر به ۷ ابزار علمی تجهیزاست؛ ازجمله SuperCam که با منفعت گیری از دوربین‌ها، لیزرها و طیف‌سنج‌ها سطح مریخ را مطالعه می‌کند و Mastcam-Z که دوربینی با فیلتر اختصاصی برای افزایش وضوح عکس است و می‌تواند ویدیوهای باکیفیت و تصاویر رنگی سه‌بعدی و پانوراما ثبت کند.

استقامت اکنون مشغول کاوش در دهانه «جزرو» است؛ منطقه‌ای که فکر می‌بشود در قبل دلتای رودخانه‌ای بر سطح مریخ بوده است.

تماشا کنید: با این ویدیوی خیره‌کننده سفری مجازی به دهانه جزرو مریخ داشته باشید

کشف سنگ‌های شگفت در دهانه جزرو مریخ

این نخستین بار نیست که سنگی با ویژگی‌های غیرمعمول در مریخ کشف می‌بشود. پیشتر نیز مریخ‌نوردهای گوناگون ساختارهای عجیبی را شناسایی کرده بودند که می‌توانند سرنخ‌های ارزشمندی از تاریخ زمین‌شناسی سیاره سرخ در اختیار دانشمندان قرار دهند.

به نقل از Wired، اغاز مارس ۲۰۲۵، مریخ‌نورد استقامت به منطقه Broom Point در تپه Witch Hazel واقع در حاشیه دهانه جزرو رسید. تصاویر ماهواره‌ای پیشتر وجود نوارهای متناوبی از سنگ‌های روشن و تیره را در این ناحیه نشان داده بودند.

اواخر مارس، استقامت یکی از سازندهای روشن را حفاری و مثالهایی از آن جمع‌آوری کرد. در جریان این عملیات، سنگ عجیبی کشف شد که اکنون با نام «خلیج سنت پاول» (St. Paul’s Bay) شناخته می‌بشود.

به حرف های تیم استقامت، خلیج سنت پاول سنگ شناور است؛ یعنی این چنین سنگی نباید در این محل وجود داشته باشد. منشأ این سنگ و چگونگی پیدایش آن در این منطقه هم چنان نامشخص مانده است.

سنگ خلیج سنت پاول چطور شکل گرفته است؟

ساختار سنگی خلیج سنت پاول از سنگریزه‌های کوچک‌تر، گرد و به رنگ خاکستری تیره راه اندازی شده که هرکدام چندصد میلی‌متر قطر دارند. بازدید‌ها مشخص می کند این سنگریزه‌های کوچک اشکال متنوعی دارند: برخی بیضی‌شکل می باشند، برخی لبه‌های تیز و برخی دیگر روی سطحشان حفره‌های کوچکی دارند.

گمان دارد سنگریزه‌های خلیج سنت پاول نوعی «سنگال» (Concretion) باشند؛ ساختارهایی متراکم که از حرکت آب زیرزمینی بین منافذ سنگ‌ها به وجود می‌آیند و در سنگ یا خاک رسوبی یافت خواهد شد.

این نوشته می‌تواند نشانه‌ای از وجود زیاد آب مایع در قبل مریخ باشد اما روی زمین این چنین ساختارهایی در شرایط فرد دیگر نیز شکل می‌گیرند؛ برای مثالً وقتی که سنگ مذاب بعد از فوران‌های آتشفشانی به‌شدت سرد می‌بشود.

گمان فرد دیگر نیز درمورد منشأ سنگریزه‌های کوچک راه اندازی‌دهنده سنگ خلیج سنت پاول نقل شده است؛ این که این سنگریزه‌ها از نوار تیره‌رنگی از سازندهای سنگی مجاور مشتق شده باشند. اکنون، تیم علمی مأموریت Perseverance درحال بازدید منشأ این سنگریزه‌ها است.

قبلاً مثالهای فرد دیگر از سنگ‌های شگفت در مریخ شناسایی شده است

مریخ‌نوردهای ناسا در مأموریت‌های قبل نیز مثالهای فرد دیگر از سنگ‌های شگفت کشف کرده‌اند.

مریخ‌نورد زمان (Opportunity)

«آپورچونیتی» یا «زمان» یکی از نخستین مثالها را که عکس آن در ادامه آمده، کشف کرده است. این نمونه با نام «بلوبری» (Blueberry) شناخته می‌بشود. این ساختارهای کروی آوریل ۲۰۰۴ که مریخ‌نورد این منطقه را کاوش می‌کرد، نزدیکی دهانه «فرام» (Fram Crater) کشف شدند. بازدید‌ها نشان داد این مثالها غنی از «هماتیت» (نوعی اکسید آهن (Fe₂O₃)) می باشند.

مریخ‌نورد زمان ژوئیه ۲۰۰۳ پرتاب شد و ژانویه ۲۰۰۴ روی دشت Meridiani در خط استوای مریخ فرود آمد. این مریخ‌نورد بیشتر از ۱۵ سال به کاوش در سطح مریخ در ادامه گفت و درنهایت فوریه ۲۰۱۹ مأموریت آن به آخر رسید.

مریخ‌نورد کنجکاوی (Curiosity)

«کنجکاوی» ناسا نیز نمونه فرد دیگر از سنگ‌های شگفت در مریخ کشف کرد. همان‌طورکه در عکس می‌بینید، در این مثالها تعداد بسیاری سنگریزه گرد مشاهده می‌بشود. این سازند بخشی از ناحیه‌ای به نام Sheepbed است که در منطقه‌ای به نام «خلیج یلونایف» (Yellowknife Bay) در مریخ قرار دارد. سنگریزه‌های کوچک گرد در قسمت‌های دیگر Sheepbed نیز به‌وفور دیده خواهد شد.

مریخ‌نورد کنجکاوی نوامبر ۲۰۱۱ به فضا پرتاب شد و هم چنان به کاوش سطح مریخ ادامه می‌دهد.

مریخ‌نورد استقامت (Perseverance)

آخرین عکس مربوط به سازند سنگی رسوبی با بافتی همانند پاپ‌کورن است که مریخ‌نورد «استقامت» آن را ثبت کرده است.

استقامت بعد از آخر کاوش‌های خود در بخشی از دهانه جزرو به نام «کوه واشبرن» (Mt. Washburn) به‌سمت شمال حرکت کرد و به منطقه‌ای در دره «نرتوا» (Neretva Valley) با نام Bright Angel رسید. در این منطقه، سنگ‌های لایه‌لایه با رنگ روشن روی سطح مریخ دیده خواهد شد.