نقش کاربران در شکلگیری ارزش فضای مجازی و چالشهای هوش مصنوعی در نشر کودک, دکتر سعید رضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست هوش مصنوعی، سواد دیجیتال و آینده کتاب کودک و نوجوان، بر نقش محوری کاربران در ایجاد ارزش در فضای مجازی تأکید کرد. ایشان با اشاره به دانلود بیش از ۱۱.۵ میلیون فایل در سال ۱۴۰۲، این فضا را محیطی توصیف نمود که بر پایه الگوریتمهای ریاضی و ترکیبی از مرکزیت و غیرمرکزیت اداره میشود.
فضای مجازی اکوسیستم فرامرزی با قدرت کاربران رئیس شورای تحول و ترقی علوم انسانی، دو فضای متمایز را تشریح کرد فضای جغرافیایی با مرزهای ملی و فضای فراجغرافیایی که کاربران آن به ۵.۵ میلیارد نفر رسیده و در حال رشد است. ایشان تأکید نمود که این فضا بر قوانین منطق و ریاضی بنا شده و شرکتهایی مانند اسنپ، تپسی و دیجیکالا اگرچه نقشی مرکزی در مدیریت دارند، اما ارزش واقعی (قیمت اندوخته) توسط مشارکت جمعی کاربران متحقق میشود.
انسانی و منبعی بینظیر برای توسعه محتوای بومی دانست.
افزودن والدین به این جمعیت، پتانسیل عظیمی برای تولید و بومیسازی دادهها در مقیاس ملی ایجاد میکند که میتواند پایه توسعه هوش مصنوعی بومی باشد. هوش مصنوعی و رویای کتاب شخصیسازیشده برای کودکان دکتر احسان طوفانینژاد، متخصص تکنولوژی آموزشی، هوش مصنوعی را کلید تحقق کتابهای کودک ایدهآل معرفی کرد کتابی که کودک قهرمان آن است، بوم داستان محله اوست، به گویش محلی نگارش شده و ویژگیهای شخصی کودک در آن گنجانده شده.
ایشان با ارائه مثال عملی بازطراحی کتابهای الوان (آموزش زبان عربی)، نشان داد که استفاده از هوش مصنوعی زمان تولید را از ۸ ماه به ۲ ماه و هزینه را از ۴۰۰ میلیون به ۲۰ میلیون تومان کاهش داده، در حالی که کیفیت و رضایت معلم افزایش یافته است.
فرصتهای هوش مصنوعی در غنیسازی محتوا شخصیسازی سناریو بر اساس ویژگیهای منحصر به فرد کودک تطبیع محتوای فرهنگی، زبانی و جغرافیایی تبدیل متن به چندرسانه (پادکست، انیمیشن، واقعیت افزوده) ابزار کمک به خلاقیت نویسندگان و طراحان، نه جایگزین آنها چالشها و ریسکهای اخلاقی در کتاب کودک طوفانینژاد هشدار داد که هوش مصنوعی همچنان در بازنمایی احساسات عمیق، خلاقیت اصیل، سازگاری بومی و حفظ حریم خصوصی کودکان ناتوان است.
ریسکهای تولید اطلاعات غلط (هالوسیناسیون)، وابستگی کودکان به فناوری، سوگیریهای فرهنگی-سیاسی در مدلهای خارجی و گمراهی مخاطبان غیرمتخصص، لزوم نظارت انسانی، توسعه مدلهای زبانی بومی و تدوین منشور اخلاقی را اجتنابناپذیر میسازد. ایشان بر مفهوم هوش افزوده (IA) تأکید کرد فناوری باید بسطدهنده هوش انسانی باشد، نه جایگزین آن.
بحران نشر دیجیتال کودک ایران در برابر سیل محتوای خارجی علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال کودک و نوجوان، تصویری نگرانکننده ترسیم کرد بیش از ۹۵٪ مصرف کودکان ایرانی محتوای خارجی است (معمولاً روی پلتفرمهای خارجی)، بازار کتاب ۱۵ هزار میلیارد تومانی تنها ۳-۴٪ در پلتفرمهای رسمی معامله میشود و کتاب دیجیتال فاقد حمایت قانونی (شابک، نظارت) است.
در ۵ سال اخیر، ۷۰٪ شرکتهای فعال به دلیل عدم سودآوری منحل شدهاند و نزدیک به ۵۰۰۰ تصویرگر کودک در آستانه بیکاری قرار دارند.
راهکارها برای حفظ سیادت محتوایی تسهیل مسیر بخش خصوصی و اعتماد به پلتفرمهای داخلی بومیسازی دادهها و رفع موانع قانونی دسترسی به آرشیوهای ملی تولید سرویسهای مبتنی بر هوش مصنوعی متناسب با نیاز مخاطب ایرانی حذف موانع ورود پلتفرمهای داخلی به سیستم آموزشی سیاستگذاری هوشمند برای مقابله با سیل محتوای خارجی پس از شکسته شدن مرزهای زبانی توسط AI محمدپور در پایان بر ضرورت اقدام فوری تأکید کرد اگر سیاستگذاران و فعالان محتوای بومی تولید نکنند، ایران تنها به مصرفکننده پلتفرمهای خارجی تبدیل خواهد شد و آموزش نسل آینده به دست بازیگران فرامرزی سپرده میگردد.
