سال‌ها انرژی ارزان، موتور رشد صنایع ایران می بود، اما امروز همان مزیت به مانعی برای گسترش بدل شده است. افتگاز و برق و فرسودگی زیرساخت‌ها مشخص می کند که انرژی بدون منفعت‌وری دیگر ضامن رقابت‌پذیری نیست. حمید‌رضا مازندرانی، پژوهشگر شبکه و هوش مصنوعی در گفتگو با دیجیاتو اظهار داشت زمان آن رسیده که از مزیت انرژی ارزان در مسیر گسترش و نوآوری هوش‌مصنوعی منفعت گیری کنیم.

در حالی که در زیاد از کشورها، قسمت اعظم انرژی به نوآوری و گسترش هوش‌مصنوعی تعلق می‌گیرد، ایران اکنون با شدت مصرف انرژی دو برابر میانگین جهانی روبه‌روست؛ یعنی برای تشکیل هر واحد محصول، دو برابر میانگین جهانی انرژی مصرف می‌کند. علاوه بر این که امروز مزیت انرژی ارزان عملاً کارایی خود را از دست داده است، مصرف انرژی در مسیر قبل، مانع اندوخته‌گذاری در قسمت‌های نوآورانه شده است. مازندرانی بر این باور است که  انرژی باید سوخت نوآوری و توان محاسباتی برای گسترش هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال بشود تا سرزمین بتواند از خام‌فروشی فاصله بگیرد و مزیت پایدار تشکیل کند.

هم‌زمان، افتگاز و برق در فصول گوناگون جهت توقف یا افت تشکیل در تعداد بسیاری از واحدهای صنعتی شده که این بحران مشخص می کند، حتی «ارزان‌ترین انرژی» هم بدون منفعت‌وری و مدیریت هوشمند، نمی‌تواند ضمانت‌کننده اقتصاد باشد. در این چنین شرایطی که انرژی دیگر پاسخگوی نیاز صنایع پرمصرف نیست، چه‌طور می‌بشود انرژی ارزان را نه فقطً به گفتن سوخت تشکیل بلکه به گفتن سوخت نوآوری منفعت گیری کرد؟

اندوخته‌گذاری روی فناوری‌های هوش‌مصنوعی، در مرحله اول از نظر انرژی پرهزینه است، در این خصوص  مازندرانی به دیجیاتو او گفت:

«مدل‌های هوش مصنوعی مولد، چه در مرحله‌ی آموزش و چه زمان تشکیل خروجی، نیازمند محاسبات سنگین و در نتیجه مصرف انرژی بالایی می باشند. این در حالی است که در ایران، مزیت انرژی ارزان می‌تواند به یک زمان راهبردی در این حوزه تبدیل بشود. همان گونه که برخی کشورها با منفعت گیری از شرایط اقلیمی یا منبع های طبیعی خود به قطب زیرساخت‌های داده و محاسبه بدل شده‌اند، ایران نیز می‌تواند با تکیه بر مزیت نسبی انرژی، بخشی از ظرفیت اقتصادی خود را از خام‌فروشی به اراعه توان محاسباتی و خدمات مرتبط با هوش مصنوعی منتقل کند».

یکی از راه‌ها به باور او این است که نفت از مسیر زنجیره پتروشیمی به محصولات با قیمت‌افزوده بالاتر تبدیل بشود؛ اما راه دیگر، تبدیل مستقیم انرژی خام به «پردازش» است. به گفتن ساده، می‌توان انرژی را به توانِ محاسباتی بدل کرد؛ این توان محاسباتی می‌تواند برای حل مسائل داخلیِ سرزمین به کار رود یا به‌صورت یک خدمت/محصول قابل اراعه باشد.

این پژوهشگر هوش مصنوعی پافشاری دارد به‌جای خام‌فروشی، می‌توان بازاری حول اراعه‌ پردازش و زیرساخت‌های داده و مدل تشکیل کرد و رونق آفرید:

«در این حوزه، برخی کشورهای اسکاندیناوی رویکرد هوشمندانه‌ای در پیش گرفته‌اند، به‌علت آب‌وهوای سرد، مراکز داده را در همان مناطق مستقر می‌کنند تا از مزیت طبیعی برای افت هزینه‌های خنک‌سازی منفعت ببرند، چون دیتاسنترها گرمای بسیاری تشکیل می‌کنند. نمونه نزدیک‌تر به ما عربستان سعودی است که در کنار گسترش گردشگری، به‌مرور زمان بخشی از اقتصاد نفتی خود را به اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط تبدیل می‌کند.»

او معتقد است اندوخته‌گذاری هوشمند روی انرژی ارزان می‌تواند آن را به جای سوخت ساده، به «محصولی با قیمت افزوده بالا» تبدیل کند و ایران را از خام‌فروشی به اقتصاد مبتنی بر فناوری و داده نزدیک کند.

حرکت در مسیر گسترش هوش‌مصنوعی، نیازمند اندوخته‌گذاری موثر است. در سطح جهانی نیز هوش مصنوعی به یکی از پرمصرف‌ترین قسمت‌های انرژی تبدیل شده است. مطالعات نشان داده‌اند که قسمت عمده مصرف انرژی مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی نه تنها در مرحله آموزش، بلکه در زمان «استنباط» نیز رخ می‌دهد؛ یعنی هنگامی مدل آماده شده و به خروجی جواب می‌دهد.

در نهایت، امروز حتی «انرژی ارزان» نیز بدون منفعت‌وری بالا، مدیریت هوشمند و زیرساخت‌های مدرن نمی‌تواند ضمانت کننده مزیت رقابتی پایدار باشد. به گفتن دیگر، تکیه صرف بر منبع های انرژی ارزان دیگر مزیت نیست.

خبرنگار: زهرا کرمی