مطالعات اخیر نشان داده‌اند که ترکیبات شیمیایی موجود در قهوه می‌توانند با عملکرد برخی داروها تداخل پیدا کرده و اثرات جانبی جدی ایجاد کنند. یک تحقیق مهم توسط محققان دانشگاه توبینگن (Tübingen) انجام شده که نتایج آن در مجله معتبر PLOS Biology منتشر شده است.

مکانیزم مقاومت باکتری‌ها و تأثیر مواد شیمیایی

این مطالعه بر روی باکتری‌های گرمنفی مانند اشریشیا کولی (E. coli) تمرکز داشته است. این باکتری‌ها دارای سیستم‌های انتقال غشایی پیشرفته‌ای هستند که ورود و خروج مواد شیمیایی را کنترل می‌کنند. محققان متوجه شدند که این پمپ‌های انتقالی (Efflux Pumps) تحت تأثیر طیف وسیعی از ترکیبات شیمیایی قرار می‌گیرند؛ از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها و حتی مولکول‌های غذایی.

بررسی ۹۴ ماده شیمیایی و نقش کافئین

تیم تحقیقاتی تأثیر ۹۴ ماده شیمیایی متفاوت را بر روی عملکرد این پمپ‌ها در E. coli ارزیابی کرد. نتایج نشان داد که برخی از این مواد می‌توانند کارایی پمپ‌ها را افزایش داده و در نتیجه مقاومت باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها را تشدید کنند. یکی از مهم‌ترین مواد شناسایی‌شده در این پژوهش، کافئین بود.

داده‌های آزمایشگاهی اثبات کرد که کافئین می‌تواند بر پمپ‌های انتقالی باکتری تأثیر بگذارد، به‌گونه‌ای که حساسیت باکتری به آنتی‌بیوتیک‌ها کاهش یابد و پدیده مقاومت چند دارویی تقویت شود. این یافتن نگران‌کننده است، چرا که قهوه منبع اصلی دریافت کافئین در رژیم غذایی بشر است.

تداخل قهوه با داروها: فراتر از آنتی‌بیوتیک‌ها

اگرچه این مطالعه متمرکز بر مدل باکتریایی بوده، اما نتایج آن هشداری جدی برای بالینی است. قهوه حاوی صدها ترکیب بیواکتیو (مانند اسید کلروژنیک، دیترپن‌ها و کافئین) است که می‌توانند بر آنزیم‌های متابولیسم دارو (به‌ویژه CYP1A2) و ترانسپورتورهای سلولی تأثیر بگذارند. تداخل‌های شناخته‌شده قهوه با داروها شامل موارد زیر می‌شود:

  • آنتی‌بیوتیک‌های کینولون (مانند سیپروفلوکساسین): قهوه می‌تواند متابولیسم این داروها را کند کرده و سطح خون را به سطح سمی افزایش دهد.
  • داروهای ضد افسردگی (SSRIها و MAOIها): کافئین می‌تواند اثرات جانبی عصبی را تشدید کند.
  • داروهای تیروئید (لوتیروکسین): قهوه جذب دارو را به‌شدت کاهش می‌دهد.
  • داروهای استئروئیدی، ضدخون‌ریزی و برخی داروهای قلبی: تغییر در متابولیسم و اثر درمانی.

پیشنهادهای عملی برای بیماران و پزشکان

بر اساس شواهد علمی، توصیه می‌شود:

  • بیماران در طول درمان با آنتی‌بیوتیک یا داروهای حساس، مصرف قهوه را محدود یا منقطع کنند.
  • فاصله زمانی حداقل ۲ تا ۳ ساعت بین مصرف قهوه و گیری دارو رعایت شود.
  • داروسازان و پزشکان تداخلات غذایی-دارویی قهوه را در دستورالعمل‌ها و مشاوره‌ها لحاظ کنند.
  • مطالعات بیشتر روی مدل‌های انسانی برای تعیین دقیق دامنه این تداخل‌ها ضروری است.

نتیجه‌گیری

مطالعه دانشگاه توبینگن دیدگاه جدیدی در مورد نقش مواد غذایی در بروز مقاومت آنتی‌بیوتیکی و تغییر فارماکوکینتیک داروها فراهم آورده است. آگاهی از تأثیر مخرب قهوه بر روی برخی قرص‌ها، نه تنها برای حفظ اثربخشی درمان، بلکه برای مقابله با بحران جهانی مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها حیاتی است. مصرف‌کنندگان باید با احتیاط کامل و مشورت با پزشک یا داروساز، قهوه را در طول دوره درمان مدیریت کنند.

منبع: ایسنا (بر اساس انتشار در PLOS Biology)