به نقل از بهداشت نیوز، قصه از این قرار است که وزارت ارشاد برای افت مصرف دخانیات در بین جوانان، در یک مطرح بالینی و آزمایشی از ترکیب گاز‌های شیمیایی N۲O و اکسیژن منفعت گیری کرده که به گواه مصرف‌کنندگان علتاحساس سرخوشی و خلسه موقتی می‌بشود.

اما آیا دختران و پسران جوانی که طی این سال‌ها عمل به استعمال قلیان اکسیژن کرده و می‌کنند، می‌دانند که عملاً در حال شرکت در «مطرح مطالعاتی» وزارت بهداشت می باشند تا این وزارتخانه از طریق این افراد به عوارض اشکار و نهان استعمال قلیان اکسیژن پی ببرد؟!

آن‌گونه که مسئولان وزارت بهداشت به رسانه‌ها اظهار کرده‌اند، «پاکدم» یا همان «قلیان اکسیژن» ثبت اختراع شده و بر پایه یک مطرح مطالعاتی درحال اراعه است.

یکی از مصرف‌کنندگان قلیان اکسیژن می‌گوید که حس منفعت گیری از این گاز تداعی‌کننده حس فصد خون می بود! (فصد خون یا رگ‌زنی یکی از راه حلهای خون‌گیری در طب سنتی است.) یعنی همان‌گونه که فصد خون، سختی خون را به مقدار قابل‌توجهی پایین می‌آورد؛ انگار منفعت گیری از این ترکیب گاز شیمیایی نیز سختی خون فرد را تا حدی پایین می‌آورد.

زیان های قلیان اکسیژن

ترکیبات قلیان اکسیژن چیست؟

در بازدید‌های صورت گرفته به این نتیجه رسیده ایم که در مراکزی که در ایران اراعه می‌بشود، عموما N۲O همراه با اکسیژن یا هوای فشرده است. در سرزمین‌های دیگر به طور کپسول است که این کپسول‌ها را مستقیم استنشاق می‌کنند یا این که این کپسول‌ها را داخل بادکنک آزاد می‌کنند و سپس بادکنک را استنشاق می‌کنند.

نسبت آن نیز ۲۵ به ۷۵ است. آن‌گونه که دیگر پزشکان دیگر نیز حرف های‌اند، گاز N۲O برای حالت نیمه‌بیهوشی در دندانپزشکی اطفال هم منفعت گیری می‌شده، اما وزارت بهداشت منفعت گیری آن را محدود کرده و تنها مراکز دولتی این گاز را برای تشکیل حالت نیمه بیهوشی منفعت گیری می‌کنند.

مجری مطرح قلیان اکسیژن؟ وزارت بهداشت!

رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت در گفتگو با تسنیم حرف های است که مطرح مطالعاتی دستگاه «پاکدم» یا «قلیان اکسیژن» در زمان حاضر به‌صورت آزمایشی، تحت نظارت وزارت بهداشت نزدیک به دو سال است که در ۱۰ استان سرزمین در حال اجراست.

این وسیله ثبت اختراع شده و سپس از این که تاییدیه آن از سازمان غذا و دارو گرفته شد به‌گفتن تجهیزات پزشکی ثبت شده و در سازمان غذا و دارو استاندارد‌هایی برای آن در نظر گرفته شده است.

در این وسیله از ترکیب گاز‌های اکسیژن و N۲O با مراعات نزدیک به تعیین‌شده در سازمان غذا و دارو برای مطمعن از این که ضرری برای سلامتی افراد نداشته باشد، منفعت گیری می‌بشود.

او این چنین توضیح داده است: «این مطرح در مرحله آزمایشی قرار دارد و سپس از اشکار شدن نتایج مطالعه که تحت نظارت دانشگاه‌های علوم پزشکی مرتبط انجام می‌بشود، در صورت اثبات اثربخشی و تاثییر آن بر افت مصرف قلیان دخانی، به‌صورت سراسری اجرا خواهد شد.

وزارت سرزمین نیز به استان‌های مجری مطرح، این نوشته را ابلاغ کرده و مثالبرداری‌ها از استان‌های تحت پوشش این مطرح در حال انجام است. در مرحله اولیه مطالعه، شاخص‌های سلامتی زمان منفعت گیری از این دستگاه مورد بازدید قرار گرفت که نتایج نشان داد بر پایه شاخص‌های مورد نظر، منفعت گیری از دستگاه پاکدم یا قلیان اکسیژن ضرری برای سلامتی افراد ندارد.»

بهزاد، ولی زاده درمورد ترکیب حاضر در این قلیان حرف های است: «در این دستگاه گاز N۲O به‌گفتن گاز خنده و نشاط‌آور در ترکیب با اکسیژن مورد منفعت گیری قرار گرفته و گمان می‌رود که این ترکیب بتواند جانشین اعتیاد به نیکوتین و تنباکو باشد.

شواهد تا بحال نشان داده افرادی که این وسیله را مصرف کرده‌اند بعد از مصرف قلیان اکسیژن تمایل چندانی به مصرف مواد دخانی ندارند. یقیناً باز هم باید نتایج آزمایش به‌طور قطعی اشکار بشود. انتظار داریم که با آخر یافتن مرحله آزمایشی این مطرح، علاوه‌بر اشکار شدن اثرات مرتبط با سلامتی، درمورد او گفت و گو جایگزینی آن با مواد اعتیادآوری همانند نیکوتین و تنباکو نیز به نتیجه برسیم.»

مخالفان و مجریان مطرح قلیان اکسیژن هر دو از یک نهادند!

علی‌رغم تایید این مطرح توسط یکی از مقامات وزارت بهداشت، انگار همه مسئولان وزارت بهداشت موافق قلیان اکسیژن نیستند. تسنیم نوشته حسن آذری‌پور، عضو کمیته کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت درمورد خطرات قلیان اکسیژن حرف های: «با دقت به این که اکسیژن خالص در حد مشخصی به‌لحاظ پزشکی عوارضی را برای فرد به‌همراه دارد، باید مصرف آن تحت‌نظر کارشناسان و مقدار اکسیژن آن اشکار باشد، چون به‌هر‌حال اکسیژن خالص تبدیل مسمومیت می‌بشود و در فرد استعمال‌کننده سردرد تشکیل می‌کند این چنین تبدیل اتساع عروق مغزی می‌بشود و برای فرد مشکلات چشمی به‌همراه می‌آورد.»

به‌جستوجو استعلام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری درمورد منفعت گیری از قلیان اکسیژن، مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان این وزارتخانه طی نامه‌ای به معاونت سلامت دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی خواستار بازدید کارشناسانه و علمی این مورد شد. در جواب به این استعلام دانشگاه‌های علوم پزشکی شهید بهشتی و ایران طی نامه‌هایی به زیان های منفعت گیری از قلیان اکسیژنی اشاره و مخالفت علمی خود را اظهار کردند.

حس سرخوشی، خلسه و خنده بعد از استنشاق گاز

یکی از مصرف‌کنندگان قلیان اکسیژن می‌گوید که حس منفعت گیری از این گاز تداعی‌کننده حس فصد خون می بود! یعنی همان‌گونه که فصد خون، سختی خون را به مقدار قابل‌توجهی پایین می‌آوردف انگار منفعت گیری از این ترکیب گاز شیمیایی نیز سختی خون فرد را تا حدی پایین می‌آورد.

ناگفته نماند این مساله مورد تایید پزشکانی می بود که در رابطه با این ترکیب گاز با آن‌ها گفتگو کرده بودیم. مطابق مشاهدات در یکی از کافه‌های اراعه‌کننده این قلیان در مرکز شهر تهران، تفاوت قلیان اکسیژن با قلیان‌های سنتی این است که دود ندارد؛ چراکه اقتضای شکل و سیاق اراعه کردن آن گاز به فرد، دقیقا همین بدون دود بودن آن است.

یقیناً شکل قلیان هم تفاوت دارد و شیشه قلیان متصل به تجهیزات مهم‌ای است که گاز را داخل قلیان می‌کند. در کنار شیشه پایینی قلیان، لوله‌های پلاستیکی کوچکی وصل است که گاز را داخل محفظه می‌کند. به تکه بالایی نیز یک بادکنک وصل است که زمان استنشاق خالی و سپس پر می‌بشود. آن‌گونه که مشاهده شد، قلیان اکسیژن دوز دارد و بستگی به خواسته افراد، دوز آن سبک و سنگین می‌بشود.

گروهی از جوانانی که درحال مصرف این گاز بودند، در زمان مصرف خنده‌های شگفت و قابل توجهی داشتند. آن‌گونه که پزشکان متخصص بیهوشی می‌گویند، این گاز به مقدار قابل توجهی حس سرخوشی می‌دهد. یعنی فرد در زمان مصرف، حالت نشاط دارد و تا حدودی به زیاده‌گویی مبتلا می‌بشود. اما باز هم این حالت آنقدر‌ها در فرد ماندگار نیست و هنگامی از کشیدن یا استنشاق این گاز دست می‌کشد، آن حالت سرخوشی از بین می‌رود که همین نوشته هم در بین مصرف‌کنندگان قلیان اکسیژن قابل مشاهده می بود.

گاز مخصوص اتاق عمل در ریه‌های جوانان عادی

تعدادی از متخصصان بیهوشی می‌گویند که طبق معمول N۲O در اتاق‌های زایمان و برای افت درد زایمان، اما به‌طور کنترل شده منفعت گیری می‌بشود. این چنین در برخی مراکز تخصصی دندانپزشکی کودکان نیز برای تشکیل یک حالت نیمه‌بیهوشی در کودکان و یقیناً با مجوز وزارت بهداشت مورد منفعت گیری قرار می‌گیرد و مراکز خصوصی اجازه منفعت گیری از این گاز را ندارند.

یکی از متخصصان بیهوشی اصرار می‌کند که منفعت گیری از گاز N۲O خالص علتکاهش اکسیژن در خون و بعد از چند ساعت مرگ فرد خواهد شد، به این علت مصرف این گاز یا باید ترکیب شده با اکسیژن باشد یا با دوز کنترل شده مورد منفعت گیری قرار بگیرد.

این چنین اکسیژن خالص نیز همین حالت سرخوشی را تشکیل می‌کند، اما باز هم استنشاق اکسیژن خالص علتفیبروز ریه خواهد شد و امکان اراعه آن به طور عمومی وجود ندارد؛ به این علت ایده متخصصان بیهوشی این است که N۲O که در حال اراعه توسط کافی‌شاپ‌ها و قهوه‌خانه‌ها است، قاطی شده با اکسیژن یا هوای فشرده است.

جهانپور: باید از زیرزمینی نشدن مطرح استقبال کرد

کیانوش جهانپور، سخنگوی اسبق وزارت بهداشت معتقد است این نوشته جدیدی نیست. او او گفت: «گاز N۲O به‌صورت اسپری دستی و کپسول‌های استنشاقی در زیاد از سرزمین‌ها برای مصارفی غیر از مصارف پزشکی اغاز شده می بود و می‌توان او گفت این ماجرا زمان‌ها است اغاز شده و حتی در یک‌دسته از مکان‌ها تفریحی، کلاب‌ها و مکان‌هایی با گفتن اکسیژن پارتی این چنین چیزی را اراعه خواهند داد.

برخی سرزمین‌ها رویکرد مخالفت با نوشته را داشتند و به‌نوعی ممنوع کردند. برخی سرزمین‌ها هم این دارو را محدود و در زمره دارو‌های تحت‌کنترل قرار دادند. برخی ایالت‌های آمریکا نیز مصرف شخصی آن را آزاد اظهار کرده‌اند. در سرزمین ما نیز تازه نیست و حداقل چندسالی می‌بشود که در قالب الگوی مصرفی با گفتن قلیان، مصرف آن اغاز شده است.»

جهانپور در ادامه گفت: «انگار به‌جستوجو این که در کافی‌شاپ‌ها بعضا منفعت گیری می‌شد، تا جایی که شنیدم وزارت بهداشت نیز نوعی مطرح آزمایشی به اجرا گذاشته تا بازدید کنند این مطرح آیا می‌تواند حرکت‌های پرخطرتری همانند استعمال دخانیات را کمتر یا اصلاح کند؟ یا این کار را که رفتاری کم‌خطرتر از استعمال دخانیات باشد، به‌جستوجو دارد؟ به‌نظر می‌رسد زیاد تر جنبه آزمایشی داشته است. اما به‌هرحال نمی‌توان به آن واژه مطالعه بالینی یا کارآزمایی اطلاق کرد.»

سخنگوی اسبق وزارت بهداشت، اما گمان داد وزارت بهداشت رویکرد بهتر یا درست‌تری را اتخاذ کند. او در ادامه گفت: «من جزئیات مطرح را نمی‌دانم. قطعا خود دوستان در وزارت بهداشت باید خبر‌رسانی کنند. اما باید از این رویکرد استقبال کرد. به‌هرحال با هر اتفاق‌ای با واژه ممنوعیت یا غیرقانونی قلمداد داشتن یا حتی بزه و جرم‌انگاری روبه رو نشده‌اند؛ چراکه در دنیا مطالعاتی وجود دارد که گمان خواهند داد عوارض این نوع گاز از دخانیات و مواد روانگردان به نسبت کمتر است. اما همین هم نباید به‌طوری اطلاق یا نامگذاری بشود که در نوع خود، تبلیغ این محصول باشد. دقیقا همانند همین نامی که به آن داده‌اند، یعنی قلیان اکسیژن. به‌عبارتی تبلیغات مثبت آن جهت ترویجش می‌بشود.»

انتخاب بین بد و بدتر!

جهانپور اصرار کرد این مطرح امکان پذیر تحول رفتاری از حرکت پرخطرتر نسبت به حرکت کم‌خطرتر باشد، اما تبلیغ آن نباید صورت بگیرد. او تصریح کرد همین قلیان اکسیژن هم بی‌عارضه نیست و آنچه باید در این رابطه حرف های بشود، این است که عارضه کمتری دارد.» ممنوعیت مطلق و زیرزمینی کردن این موارد تنها جهت می‌بشود ایمنی و استاندارد‌های استعمال آن مراعات نشود و بعضی اوقات امکان پذیر خطرات آن زیاد تر هم باشد.

باید از این رویکرد و سیاست استقبال کرد، ولی درمورد این که فقط در کافی‌شاپ‌ها اراعه می‌بشود و با یک فرمول خاص، این مساله قابل‌بازدید است و باید با دیدگاهی جامع‌نگر به نوشته نگاه کرد. به‌هرحال سیگار هم یک فرآورده صدمه‌رسان به سلامت است، اما هم به سرزمین داخل و هم مصرف می‌بشود.»

جهانپور این چنین معتقد است می‌توان برای منفعت گیری از سیگار در جامعه محدودیت گذاشت، برای مثال برای افراد زیر ۱۸ سال ممنوع باشد یا این که عوارض و مالیات اعمال بشود یا استاندارد‌های منفعت گیری از سیگار در اماکن عمومی وضع بشود. او درمورد استعمال قلیان اکسیژن نیز او گفت: «درمورد این مساله به‌هرحال پاک کردن صورت‌مساله همانند برخورد قانونی یا ممنوعیت استعمال، برخورد درستی نیست و انگار تا جایی که من شنیده‌ام، وزارت بهداشت تا الان درمورد این نوشته این چنین رویکردی نداشته است.»

عوارض مصرف قلیان اکسیژن

جهانپور، اما معتقد است N۲O عوارضی به این شدت ندارد، اما به‌هرحال می‌تواند عوارضی هم داشته باشد که باید احتیاط کرد، ولی به‌صورت کلی عارضه مرگ را به‌جستوجو ندارد. به حرف های او «پیش از این در دنیا به‌صورت استنشاقی مصرف شخصی این گاز را داشته‌ایم، حتی در صنایع غذایی و شیمیایی نیز کاربرد‌هایی دارد.»

او در ادامه گفت: «به‌هرحال می‌توان با رویکرد یک کالای صدمه‌رسان سلامت با آن برخورد کرد، یعنی اجازه تبلیغ نباید داده بشود. واژه‌ای همانند قلیان اکسیژن را نباید نشر داد؛ چراکه قلیان اکسیژن این شبهه را تشکیل می‌کند که افراد ماده مفیدی همانند اکسیژن را مصرف می‌کنند، درحالی که این چنین امری نیست و به‌هرحال این‌گونه نیست که مصرف شدید آن مرگبار باشد یا حرکت پرخطرتری نسبت به برخی دیگر از دخانیات داشته باشد.»

جهانپور این چنین در رابطه با عوارض گزارش‌شده از استنشاق این گاز او گفت: «تا امروز عوارضی که در جهان گزارش شده، یکی از بارزترین آن این است که جهت دفع و افت ویتامین‌ها ازجمله B۱۲ می‌بشود و قاعدتا در درازمدت برای سیستم عصبی و حتی اعصاب محیط مرکزی مشکلاتی تشکیل می‌کند.

این چنین کم‌خونی‌هایی- ناشی از افتB۱۲- یکی دیگر از عوارض آن است. این یقیناً جزء هشدار‌هایی است که فرد مصرف مکرر و مزمن داشته باشد و به‌صورت حاد با دقت به این گاز، حالت خنده یا خلسه، یک ضعف عمومی تشکیل کند. آنچه زیاد تر گزارش شده، امکان افت سختی خون است که این کار جهت سرگیجه می‌بشود.»

مطالعات مطرح آزمایشی‌تان را در اختیار عموم قرار دهید

با دقت به گفتگو‌های صورت‌گرفته توسط متخصصان بیهوشی، آنچه مورد مطالبه است، این است که وزارت بهداشت مطرح مطالعاتی انجام‌شده برای استنشاق این گاز را در دسترس مردم یا رسانه‌ها قرار بدهد تا استدلالات علمی مطرح شفاف و ابهامات در رابطه با عوارض این مطرح، برای متخصصان و مردم رفع بشود.

مساله مورد انتقاد دیگر که در جریان و حاشیه گزارش میدانی تهیه‌شده به آن رسیدیم، این است که وزارت بهداشت از طریق چه مکانیسمی بر اراعه استاندارد و صحیح این گاز نظارت دارد؟ این که درصد اراعه‌شده در هر دستگاه به چه مقدار است و مصرف‌کننده قلیان اکسیژن چند درصد N۲O همراه با اکسیژن یا هوای فشرده دریافت می‌کنند؟

در صورت تخلف در عدم اعمال استاندارد‌های ابلاغی و تحت‌الشعاع قرار گرفتن سلامتی افراد مصرف‌کننده چه فردی پاسخگو است؟ خود مرکز اراعه‌دهنده یا مجری مطرح یعنی وزارت بهداشت؟ همه این‌ها ابهامات و تناقضاتی است که وزارت بهداشت، با وجود موج رسانه‌ای به‌وجود آمده علیه این مطرح، اما حاضر به شفاف‌سازی آن نیست.

منبع: روزیاتو