مسجد مشیرالسلطنه؛ نخستین برج ساعت تهران و گنجینه معماری قاجار, در میان بافت قدیم شهر تهران، مسجدهای وجود دارد که نه تنها از نظر معماری بلکه بهواسطه داشتن نخستین برج ساعت شهر، جایگاه ویژهای در تاریخ معماری و شهرسازی پایتخت دارد. این بنا که امروزه با نام مسجد الاقصی تحول شناخته میشود، همچنان در زبان مردم و پژوهشگران با لقب مسجد ساعت مشهور است.

تاریخچه ساخت و مؤسس مسجد مسجد مشیرالسلطنه در سال ۱۳۲۱ قمری به سفارش احمد خان مشیرالسلطنه، وزیر خزانه در دوره مظفرالدین شاه و بعداً نخستوزیر در زمان محمدعلی شاه قاجار، بنای نهاده شد. نام او به همراه تاریخ ساخت، زیر ساعت برج مسجد حک شده است که گواهی بر نقش مهم وی در ادارات دولت قاجار است.

ز ساعتهای برجی در فضای عمومی تهران بوده است.

نصرالله حدادی، پژوهشگر و تهرانپژوه، در این باره بیان میکند در پایتخت سه مسجد دارای ساعت بودند؛ مسجد جامع که مربوط به دوره صفویه است و بعداً ساعتش اضافه شد، مسجد سپهسالار که ساعتش توسط سفیر ایران در عثمانی آورده شده بود، و مسجد شاه (امام خمینی کنونی) که در زمان فتحعلیشاه ساخته شده و بیش از ۱۸۰ سال قدمت دارد. اما مسجد مشیرالسلطنه بهواسطه برج ساعتی که از بیرون نیز مشهود بود، به مسجد ساعت شهرت یافت.

معماری و بافت درونی مسجد از در ورودی کوچک مسجد با عبور از دو پله به حیاط مختصری میرسید که در میان آن یک حوض آب و چند درخت کهنسال قرار دارد.

این مسجد در همجوار مدرسه مشیرالسلطنه قرار داشته و در واقع دو بنا بهصورت یک مجموعه مجاور ساخته شدهاند. وضعیت فعلی برج ساعت متأسفانه در دو سال اخیر اخباری از سرنوشت این ساعت تاریخی در دست نیست و ساعت از نمای مسجد برداشته شده یا از کار افتاده است. این فقدان، نگرانیهای پژوهشگران و علاقهمندان به میراث فرهنگی را به دنبال داشته است تا با تلاشهای مرمت، این نماد تاریخی مجدداً حیات یابد.

مسجد مشیرالسلطنه نه تنها یک مکان عبادت، بلکه شاهدی زنده بر گذار معماری تهران از سنتی به نوین است که bảoروظیف حفظ و مرمت آن بر عهده همه ما است.