خطرات تماس مواد شیمیایی با چشم و اقدامات حیاتی اولیه در درمان, صدمههای ناشی از تماس مواد شیمیایی با سطح چشم از جمله ترین اورژانسهای چشمپزشکی محسوب میشوند که عواقب ناگوار و ماندگاری از جمله کوریت کامل را به همراه دارند. دکتر شریفی، متخصص استرابیسم و اکولوپلاستیک بیمارستان خاتمالانبیا، ضمن برشمردن انواع صدمات چشمی، بر خطر بالا و پیچیدگی درمان صدمههای قلیایی و اسیدی تأکید کرده است.

چرا مواد قلیایی خطرناکتر از اسیدی هستند؟ به توضیح این متخصص، مواد شیمیایی با نفوذ در بافتهای چشمی باعث نکروسی (میرشدن بافت) قرنیه و میشوند.

یه مانع شکل میدهند که مانع نفوذ عمیقتر میشود.

این موضوع باعث میشود صدمههای قلیایی عوارض عمیقتر و دردناکتری مانند کدورت قرنیه دائمی، کتراکت ثانویه، گلوکوم و سندرم خشکی چشم حاد را به ثمر برسانند که ممکن است تا پایان عمر بیمار تداوم یابند.

آمار و اهمیت پیشگیری هرچند درصد صدمههای شیمیایی نسبت به ترومات مکانیکی (ضربههای نافذ و غیرنافذ) پایینتر است، اما به دلیل شدت بالای عوارض جانبی و نیاز احتمالی به جراحیهای پیچیده مثل قرنیهپرانی، رعایت اصول پیشگیری در محیطهای کار، آزمایشگاه و حتی خانه حائز اهمیت است.

اقدامات اضطراری و گامبهگام در لحظه وقوع حادثه دکتر شریفی رویه عملکردی استاندارد را برای مدیریت اولیه این موارد تشریح کرده است شستشو فوری و طولانیمدت بلافاصله پس از تماس، چشم باید تحت جریان آب لولهکشی، سرم فیزیولوژیک یا هر مایع شوینده خنثی (نه اسیدی و نه قلیایی) برای حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه شستشو داده شود. این کار برای برگرداندن چشم به حالت طبیعی و جلوگیری از پیشرفت نکروز حیاتی است.

عدم تلاش برای باز کردن پلک به زور اگر پارتیکلهای جامد ماده شیمیایی در فورنیکس پلک گیر کرده باشند، باز کردن اجباری پلک میتواند بافت قرنیه را خراشیده و آسیب را تشدید کند. مراجعه فوری به مرکز چشمپزشکی پس از شستشوی اولیه، بیمار باید بلافاصله به نزدیکترین بخش اورژانس چشم یا مطب متخصص ارجاع یابد.

اقدامات تخصصی در محیط بالینی در بیمارستان، چشمپزشک با استفاده از قطرههای بیدرق (انیک موضعی) پلک را باز کرده و فورنیکسهای پلک و بالایی را به دقت بازدید میکند تا هرگونه بقایا ماده شیمیایی یا بدنه بیگانه جامد را که منبع آزادسازی مداوم سم است، خارج نماید. در ادامه شستشو با حجم بالا و پایش مداوم سطح چشم، تداوی ضد التهاب، سیکلوپلژیک، و در موارد شدید آمونیوتांसپلنت یا ولوسیتهای خودی انجام میشود.

نکته کلیدی این است که سرعت و کیفیت شستشوی اولیه در دقایق اول، تعیینکننده پیشینی بیماری و حفظ بینایی بیمار است. هر تاخیری در این گام طلایی، احتمال عوارض ماندگار را به شدت افزایش میدهد.