شوینده‌های بهداشتی محصولاتی هستند که برای پاک‌سازی و ضد‌عفونی‌سازی سطوح در محیط‌هایی نظیر کارخانه‌های مواد غذایی، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی طراحی شده‌اند. این مواد با غلظت‌های مختلف تولید می‌شوند و برخی حاوی ترکیبات اسیدی یا سوزاننده‌اند که در صورت تماس با پوست یا چشم می‌توانند تحریک، سوختن یا آسیب‌های جدی‌تر ایجاد کنند. با نزدیک شدن به ایام خانه‌تکانی نوروز، مصرف این مواد شیمیایی در خانوار‌ها به شدت افزایش می‌یابد.
خطرات ترکیب مواد شیمیایی
ترکیب شوینده‌ها، ضد‌عفونی‌کننده‌ها، سفیدکننده‌ها و پاک‌کننده‌ها با یکدیگر می‌تواند گاز‌های سمی تر از هر کدام به تنه‌ایی تولید کند و دستگاه تنفسی را به شدت آسیب بزند. معاونت آموزش جمعیت هلال‌احمر اعلام کرده که اگرچه خطر حوادث شیمیایی بسیار بالا نیست، اما آشنایی با نحوه مدیریت این مواد می‌تواند دامنه خسارات را به شدت کاهش دهد. مسمومیت‌های شیمیایی منحصر به شوینده‌ها نیست و سموم آفت‌کش، حشره‌کش، چسب‌های صنعتی و تینر نیز در این دسته قرار می‌گیرند.
اقدامات پیشگیرانه قبل از مسمومیت
فقط به می‌زان نیاز خریداری کنید و مواد باقی‌مانده را به همسایگان، فروشندگان یا سازمان‌های غیر‌انتفاعی اهدا نمایید. فرآورده‌های خطرناک باید در ظروف اصلی خود با برچسب اصلی نگهداری شوند؛ در صورت خرابی ظرف، ماده را به ظرف دیگر منتقل کرده و مجدد برچسب‌گذاری کنید. هرگز مواد خطرناک را در ظروف مخصوص غذا نریزید و از مخلوط کردن مواد ناسازگار نظیر آمونیاک و کلر خودداری کنید، زیرا می‌توانند واکنش خطرناک، آتش‌گیری یا انفجار ایجاد کنند.
دستورالعمل‌های کارخانه‌سازنده را به دقت رعایت کنید و در زمان کار با مواد شیمیایی از سیگار کشیدن پرهیز نمایید. در مجاورت شعله آتش از اسپری مو، پاک‌کننده‌ها، رنگ‌ها یا آفت‌کش‌ها استفاده نکنید، زیرا ذرات پراکنده در هوا می‌توانند شعله‌ور شوند. پیش از استفاده از شوینده‌ها، ماسک و دستکش بپوشید، پنجره‌ها را باز بگذارید تا هوای تازه وارد شود، و کودکان، زنان باردار، سالمندان و بیماران تنفسی را از محل شستشو دور نگه دارید.
مواد ریخته‌شده را بلافاصله با پارچه قدیمی پاک کنید، دستکش و عینک محافظ بپوشید، و پارچه‌های آلوده را در فضای باز تبخیر دهید، سپس در کاغذ روزنامه پیچیده و در کیسه پلاستیکی بدون منافذ در سطل زباله بریزید. زباله‌های حاوی مواد خطرناک باید به کارکنان برنامه جمع‌آوری مخصوص تحویل داده شوند؛ برای اطلاعات بیش‌تر به مقامات محلی مراجعه کنید.
اقدامات در حین و پس از مسمومیت
برای جلوگیری از استنشاق دود‌های سمی، بلافاصله از فضای بسته خارج شوید. اگر فردی با ماده خطرناک تماس داشته، ظروف حاوی آن را شناسایی کنید، اطلاعات برچسب را بخوانید و فورا با اورژانس تماس بگیرید. دستورالعمل‌های کارکنان مرکز فوریت‌ها را دقیقا اجرا کنید، زیرا توصیه‌های برچسب ممکن است منسوخ یا نامناسب باشد. فرد مسموم هیچ غذا یا نوشیدنی نخورد، مگر با دستور ماموران اورژانس.
در صورت تماس مواد اسیدی با پوست، از ریختن آب خودداری کنید و ابتدا ماده را با پارچه تمیز از روی پوست بردارید. اگر خطر آتش‌سوزی یا انفجار وجود دارد، بلافاصله محل را ترک کنید و از بیرون با تلفن همراه یا تلفن همسایه به آتش‌نشانی زنگ بزنید؛ زمان را برای جمع‌آوری وسایل هدر ندهید.
علائم مسمومیت با مواد شوینده
علائم اصلی شامل تنگی نفس و مشکل در تنفس، تحریک چشم‌ها، پوست، گلو و مجاری تنفسی، تغییر رنگ پوست، سردرد و تاری دید، سرگیجه، عدم اعتدال و فقدان هماهنگی، درد‌های شکمی و اسهال می‌باشد. در صورت مشاهده هر کدام از این علائم، بلافاصله از مرکز فوریت‌های پزشکی و مرکز کنترل مسمومیت‌ها کمک پزشکی بخواهید.
بازرسی منظم و جایگزین‌های سالم
به طور دوره‌ای محل سکونت یا کار را بازرسی کنید تا مواد خطرناک شناسایی شوند. لیستی از این مواد تهیه نمایید و روی هر کدام نحوه استفاده، نگهداری و دفع را مطابق دستورالعمل کارخانه‌سازنده ثبت کنید. مواد شیمیایی را در مکانی دور از دسترس کودکان نگه دارید. یادتان باشد که اسپری مو، بوبر، لاک‌ناخن، پاک‌کننده‌های دستشویی و روغن جلا نیز از مواد خطرناک خانگی محسوب می‌شوند.
قبل از خرید، به لزوم استفاده از این مواد فکر کنید و در صورت وجود جایگزین‌های طبیعی و سالم‌تر، آن‌ها را ترجیح دهید؛ مانند استفاده از سرکه سیب، جوش شیرین و سایر سفیدکننده‌های طبیعی برای تمیزکاری. مصرف بیش از حد شوینده‌ها و مواد شیمیایی علاوه بر آسیب به سلامت انسان، آسیب‌های جدی به طبیعت، از جمله آلودگی آب‌های زیرزمینی، خاک و نابودی گیا‌هان نیز وارد می‌آورد.
